Ipuputok ko ba o hindi?

Heto, kakaunting oras na lang bago magbagong taon ngunit may tanong sa isipan ko, ipuputok ko nga ba o hindi? Sabi nga ng ating tradisyon, ang pagpapaputok daw ng paputok ay pang-alis ng malas pero bakit ngayon ay kwinekwestiyon ko na ito? Hindi ko alam kung tumatanda na ako o---wala lang akong perang pambili ng picolo ngayon. Anu nga ba ang pinupunto ko? hindi ko rin alam eh, 'di ko rin alam kung saan hahantong ito.

Hindi pa nagsisimula ang bagong taon ay marami nang nababalitan na napuputukan, karamihan dito ay mga kabataan, meron pa ngang pinapatay ng ligaw na bala. Bakit pa ba kailangan magpaputok ng baril tuwing bagong taon? pwede namang kwitis tapos may hawak kang baril-barilan sabay doon mo itatapat,O diba? instant bala na agad kaso hindi ka nakapatay at mukha kang tanga sa trip na iyon. Karamihan pa ata ng nagpapaputok ng baril ay mga magagaling nating pulis, yung mga maangas na kamukha ni Brutos/Brutus sa "Popoye the Sailor Man" o kaya naman ay isang mayaman na may-ari ng baril na  ginamit sa tinatawag nating self-defense, self-defense, nak ng puta may namatay na bata dahil sa ligaw mong bala!

Hindi mo ba alam na tuwing nagpapaputok ka ng magarbo o simpleng paputok, sumasabay ito si Inang Kalikasan sa bawat pagsabog. Siya'y umiiyak. Siya'y nagmamakaawa na sana'y matuto tayong hindi magpaputok. Nung unang panahon naman, sinasalubong natin ang bagong taon ng nagsasayawan habang nakapamilog sa apoy na nagsisilbing ilaw nila tuwing dumadapo ang gabi. May himig pa ng hangin at gawa-gawang instrumento na nagsisilbing tunog ng kasiyahan. Diba? masmasarap kung ganun natin gunitain ang bagong taon. Saan nga ba naimbento ang pulbura? aba siyempre doon din nagsimula ang paputok. Sila ngayon yung naghahari sa mga business dito sa Pilipinas, digs niyo na kung sino? Siyempre!

Oo, maganda sa mata natin yung mga makukulay at nagsasayawang paputok sa kaulapan. Hindi ko matatangging kahit ako mismo ay naaliw sa kagandahan nito ngunit ni-hindi kami bumili ng ganito dahil mabigat sa bulsa. Karamihan ng paputok na pinapaputok ko nung nakaraang taon ay bigay lamang ng butihin kong lolo. Karamihan ay whistle bomb o kwitis pa nga. Tutal nabanggit ko na yung kwitis, diba sa ere lang dapat tinututok yon? May mga gangster na pa-cool kanina sa pinaglalaruan ko ng skateboard. Tangina! sa lupa tapos galit na galit yung tunog, sabayan mo pa ng picolo na sobrang lakas na ngayon. Nakakabwisit yung masansang na amoy ng paputok. Kahit yung ingay, nakakaputok ng presyon kapag naririnig mo. Hindi ka ba naiirita sa ingay? bakit tuloy-tuloy pa rin ang iyong pagpapaputok kung ganon?

May mga nabibiktima ngunit hindi napuputukan, yun yung mga pasabog-sabog na mamayan sa Pilipinas. Yung tipong nagpaputok sabay hindi maghuhugas ng kamay tapos kakain. Sarap, rekta ka sa Ospital be. Minsan may tao pang kumakain habang may nagpapaputok, may nababalitaan akong humahalo sa pagkain ang usok ng paputok at magugulat ka na lang. Kinabukasan magtatae ka o kaya rekta nga sa Ospital.

Iputok mo man o hindi ang hawak mo, isipin mo ang kapakanan mo, ng kapwa mo, at ni Inang Kalikasan. Isipin mo kung magiging masaya ka pa ba sa trip mong ingay. Ang malas, puta ikaw lang gumagawa niyan. Bakit nga ba kelangan mo magpaputok para mawala ang malas? hanggang ngayon yan pa din ang tanong sa isipan ko pero kung iisipin mo, hindi naman kelangan. Ikaw bahala kung makikisabay ka sa uso. Ikaw bahala kung ibabato mo yan sa mga naglalakad sa inyong kanto. Isipin mo din pala yung alaga niyong aso(kung meron man), ito ang kadalasan na kinakatakutan nila. Ikaw bahala sa buhay mo kung ano ang desisyon mo. Nilahad ko lang ang aking mga opinyon tungkol sa nalalapit na bagong taon. Ingat kayo mga tropa. Maligayang bagong taon.

Tatakutin kita!

Hindi ito yung katulad ng nababasa mo tuwing gabi, mga nakakabaliw at nakaka-ulul na kwento na may iba't ibang konsepto. Hindi ito yung mga espiritu na hindi mo naman nakikita. Hindi ito yung dwende't engkanto na nagtatago sa kalikasan. Hindi rin ito yung mga napapanuod mo sa "Shake, Rattle and Roll" na hindi ko na alam kung ilang beses na pinalabas. Hindi ito yung mga lumalaboy na baliw na basta-basta na lang papatay sa kalsada. Hindi ito tungkol sa serial killer o kahit anong konsepto ng horror sa isipan ninyo. Ilalahad ko lang ang mga nakakatakot na reyalidad sa mundong ito, anu ang mga yon? tara basa.

Ang pinaka-kinakakatakutan natin nung bata tayo ay ang mga multo, paano kung sasabihin ko sa inyo na may multo talaga? Mga boyfriend na kapag nabayo ka na o mabuntis ay bigla na lang mawawala. Mga nililigawan nating babae na kapag pinansin sila ng crush nila'y bigla na lang mawawala parang bula. Andami talagang multo eh. Meron pa, yung professor namin sa world literature hanggang ngayon wala pang paramdam, mga professor na kapag may INC(Incomplete hindi Iglesia ni Cristo) ka sa grades ay hindi mo na makikita, mga taong nawawala tuwing kelangan mo ng pirma nila kapag ika'y may petisyon, at mga professor na talagang tinatamad pumasok at magtatago na lang sa SM Sta.Mesa. Meron ka rin mga kaibigan na multo, yung mga nagkakautang sayo'y bigla na lang mawawala, yung mga tropa mong bigla na lang magpaparamdam kapag hihiram ng pera, mga tropang nagpaparamdam sa bahay ng iyong kasintahan, at mga tropang bagong uwi galing sa ibang bansa. May mga multo sa Cubao, doon sa overpass na walang ilaw, nakakatakot, bigla na lang mawawala ang pitaka sa loob ng bag mo. May mga multo ring nangunguha ng cellphone, yung tipong magpapakita at biglang mawawala(sa katunayan, ito ang naging inspirasyon ko para magsulat). Alam niyo, iilan lang yan sa mga nakakatakot na reyalidad sa mundong ito. Meron talaga, nakakatakot, sobra, kaso hindi mo lang napapansin.

Mga politikong katakot-takot magnakaw sa kaban ng bayan, mga businessman na katakot-takot patayin ang ating kalikasan, mga bansang handang-handa na sugurin at sakupin tayo, ang pagkadumi ng tubig, ang kawalan ng malinis na hangin, kagutuman ng sangbayanang Pilipino, pagkawala ng Pilipino sa diksyonaryo, at ang kawalan ng tinatawag nating kalayaan---meron nga ba nito? Para sa akin, wala. Nakatago tayo sa ilusyon kapayapaan na binibigay sa atin ng dayuhang nagmamay-ari ng Pilipinas. Bakit kaya may Treaty on Paris? paano kung hanggang ngayo'y hawak pa din tayo ng Amerikano? hindi ka ba natatakot na ang---sarili mong bansa, dayuhan ang nagmamay-ari? Ang sakit isipin na nabubuhay lang tayo upang matugunan ang pangangailangan natin, oo, kinakapos ka na nga, tumataas pa ang bilihin. Kalayaan ba ang dito---yung tipong magtratrabaho ka lang ng buong buhay mo at hindi mo magagawa ang kagustuhan mo? kalayaan ba yon? sa tingin ko, hindi. Ang kalayaan ay kalayaan, kalayaan mong gawin at sundin ang kagustuhan mo. Kung gusto mong maging doktor, magiging doktor ka, hindi yung magiging inhinyero dahil yun ang kailangan. Kung gusto mong maging Abogado, magiging abogado ka dahil kagustuhan mo, oo, kaso mahirap mag-abogasya dahil mahal ang bayarin para dito. Hindi ka pa rin ba natatakot? Isipin mo ang magiging apo ng apo ng apo ng anak mo, maganda kaya ang buhay na matatamasa nila o--- masmalala pa dito? Sana hindi naman, hindi pa huli ang lahat para pandayin muli ang baluktot na pananaw ng lipunan. Huwag kang matakot kahit tinatakot kita, ilusyon lamang yan, huwag ka magbingi-bingihan sa mga salitang nababasa mo ngayon. Kelangan mo kumilos bata, ikaw ang pag-asa ng bayan, hanggang ngayon ay naniniwala pa rin ako sa sinabi ni Rizal pero kapag tumitingin ako sa karamihan ng kabataan na nalason ang isipan ng katakot-takot na manunulat na ito, tangina, biglang ako nagiging Ipokrito. Isa rin iyon sa kinakatakot ko, ang pagbaba ng batayan ng literatura sa ating henerasyon, bakit ito pinapasok ng katakot-takot na publishing companies na gumagawa ng katakot-takot na libro na sa pamagat pa lang ay mapapa-iling ka na lang? Hindi ko alam kung may nakapagsabi na nito pero ang literatura ang humuhubog sa hinaharap---at kung pababa ito ng pababa, isa lang ang eksplenasyon ko jan, pabobo tayo ng pabobo. Hindi ka ba natatakot na maging bobo?

Pilipinas, ayos ka lang?

Pilipinas hindi ka ba nagtataka,

Kung bakit madaming dayuhan dito

Kung bakit madaming gusto umangkin--

Ng ating mga kayamanan iho?

Pilipinas hindi ka ba nagtataka,

Kung bakit ang mayayaman sa ating tinubuang lupa

Ay mga dayuhan na matagal nang nang-aalipusta?

Bulag, pipe, at bingi ka ba--anak ng puta!

Pilipinas hindi ka ba nagtataka,

Ang mga politiko ay pare-parehas ang apelyedo,

Yung mga tropeyo nila'y manipulado?

Ginagawa kang tarantado, Pilipinas

Pilipinas bakit ka nagbubulag-bulagan?

Doon sa mga nakikitang hindi kaaya-aya

Pinapabayaan hanggang tayo'y pahirapan,

Bakit ka natatakot sa katotohanan?

Pilipinas bakit ka nagbibingi-bingian?

Sa mga naririnig na teorya't saloobin,

Sa mga tsimis laban sa mga politikong--

Labis na magnakaw, Pilipinas GISING!

Pilipinas bakit ka hindi nagsasalita?

Tungkol sa mga nakikita't nalalaman,

Natatakot ka ba? huwag.Ilabas ang katotohanan

Pilipinas lumaban ka! Pilipinas gumising ka!

Tangina, bakit tayo pinag-aagawan ng iba't ibang bansa?

Tangina, bakit may mga dayuhan na sumisira ng ating kapaligiran?

Tangina, bakit maraming namumuhunan dito na tiga-ibang bansa?

Alam mo bakit? Pilipinas ang pinakamayaman na bansa.

Puno

Luntiang dahon na sumasayaw

Sa hangin sila'y nagpapahiyaw

Araw na kay init sa balat

Sumilong ka ng ika'y magulat

Ikaw na nagbibigay sa akin ng proteksyon

Katawan mong ginagawang pundasyon--

Bahay naming gawa sa iyo

Ilang taon nang nakatayo

Una kang ginawa kaysa sa amin

Totoy, tumingin ka sa salamin,

Bakit mo sila sinisira--

Kung sila ang unang tumira?

Labis kong tinatanong aking sarili,

Mangmang na ba talaga tayo?

Siya na mismong nagbibigay sa atin ng buhay

Pinuputol--binibitay--pinapatay ng walang humpay

Inaalis ka, hindi pinapapwesto sa iba

Hahayaan ka, mabulok at magigiba

Ginawang gusali ang iyong pwesto,

Tangina, bakit ganito?

Maliit man o malaki na,

Kay manong troso sila'y tapos

At kapag umulan na,

Land slide sayo'y tatapos

Paano kung maubos ang puno sa mundo?

Paano ka hihinga, tarantado?

Diba?!? totoo naman?

Sana tumatak ito sa isipan niyo

Ilog Pasig

Ilog Pasig kong mahal,

Dating kagandahan mo'y nawala

Sinira--winasak ng mga tanga

Iyong kagandahan naging ala-ala

Ilog Pasig kong mahal,

Dating may buwaya't isda

Mga kapitalistang nang-alipusta

Mga BUWAYA na lang ang natira

Ilog Pasig kong mahal,

Bakit iyong amoy ay bumaho?

Bakit iyong tubig naglaho--

Pinalitan ng kulay ng krudo

Ilog Pasig kong mahal,

Ginahasa't pinabayaan

Ng ating pamahalaan--

Para sa sarili, para yumaman

Ilog Pasig kong mahal,

Puno ka na ng plastik at basura

Halika, tignan niyo, kayo'y mapapamura--

Sa ginawa nating kalokohan

Mahirap Maging Mahirap

Sa kaguluhan ng EDSA habang naghihintay ng taxi sa Walter Mart Muñoz, nag-desisyon akong isulat yung mga nakita at mga ideyang pumasok sa isipan ko. Sana'y magustuhan ninyo dahil ang aking titirahin ngayon ay wala na kundi ang mga kotse.

Linggo ng Disyembre 14, lagi-lagi na namin itong ginagawa ng aking Ina tuwing sasapit ang araw kung saan sasahod ang aking ama. Ngayon, sasabihin kong wrong timing ang araw na ito sa kadahilanan na may iniinda akong sakit sa kaliwa kong paa. Paika-ika ako naglakad papuntang Walter Mart. Susunduin ko ang aking ina at doon kami'y maghihintay ng taxi para umuwi.Bago ko siya kitain ay bumili muna ako ng sampung kilong bigas at mga rekado na gagamitin niya sa pagluluto para sa aming gabi. Hinihintay niya ako sa Mcdo kung saan nakita niya akong hirap na hirap maglakad, doon niyang nalaman na may iniinda akong sakit. Pumila kami sa labas ng Walter Mart, sa may taxi lane, kung saan napapalubutan ng maraming taong naghihintay ng kanilang sasakyan.

Naalala ko tuloy yung dating eksena kung saan sari-sariling diskarte ang ginagawa upang hindi masayang ang oras nila sa paghihintay. May nanghaharang ng taxi, may mga tumatawag ng taxi, at iba pa ay gumagamit ng application sa kanilang naggagandahang cellphone para masundo. Wala naman kaming kotse para hindi na pumila, wala naman kaming cellphone na may ganung application, kaya sa aming paghihintay ay ginamit ko ang mata at tenga ko para magawa itong article na ito.

Binilang ko kung ilang taxi pa ang dadaan para kami na ang sasakay:sampu pa ang kailangan para kami maka-uwi. Matagal-tagal na oras iyon. Gusto ko sana magyosi kaso nakakahiya sa aking Ina na makita niya ako. Oo, legal na ako magyosi ngunit hindi ko pa rin pinapakita sa kanya. OO, naamoy na niya ngunit hindi ko pa rin inaamin. Anu nga ba ang mga nakita at pumasok sa isipan ko habang tinitignan ang sitwasyon sa ibang perspektibo?

Hindi ko alam kung mali o tama ang pag-iisip ko pero--tama bang magkaroon tayo ng kotse? Anu nga ba ang pagkakaiba sa pagcommute at sa pagkakaroon ng sariling kotse? Sa akin, wala naman silang pagkakaiba, parehas lang naman silang dadaan sa iyong paroroonan ngunit kung may sarili kang kotse, oo, masmabilis at hindi sakit sa ulo ngunit hindi mo ba naiisip na ang kotse mo ay dahilan ng lubos na trapiko sa EDSA? papaano? Ganito, Kung ikaw lang naman mag-isa pupunta sa pupuntahan mo, ano ang mali sa paggamit ng jeepney, trycicle, bus o taxi, kung kaya mo naman? Ang isang bus kayang magsakay ng mga 50 mahigit na tao, ang jeepney 20 mahigit, ang taxi hanggang lima o anim depende kung may kasama kang malusog at patpatin. Eh kung isa ka lang naman, bakit hindi mo subukan? Sayang ang krudo, sayang ang espasyo sa EDSA. Napansin ko nga kanina, masmarami pang pribadong kotse kesa sa mga pampublikong sasakyan, tama ba yon? Kahit may color coding tayong sinusunod bakit masikip pa rin sa EDSA? Hindi ko alam kung sobrang dami na ng pribadong sasakyan sa Pilipinas o sobrang dami nang colorum na bus dito. Okay lang sa akin yung colorum eh, kaso yung pribadong sasakyan? dagdag sakit pa sa ulo. May mga kotseng pahamak sa iba, yung tipong magiging dahilan ng trapik dahil kabado at hindi pa sapat ang nalalaman nito ; May mga kotseng tarantado talaga, yung walang sinasanto singit lang ng singit kahit truck o bus na ang sinisingitan nila; may mga kotseng hindi na dapat ginagamit sa katrapikan ng EDSA, eh dahil Ferrari o Porsche? Tangina. Di mo na nga dapat ginawa, pinagmayabang mo pa, anung nangyari? sobrang sensitibo mo sa daan yung tipong para kang ambulansya na walang dumidikit sayo kasi alam nilang burges ka at kayang-kaya mong baliktarin ang katotohanan na si manong drayber ang may kasalanan dahil sa matalino mong tarantado, este abugado. Anu ang mga naging bunga ng mga ito?

Unang-una, sa ating inang kalikasan, kitang-kita ko ang polusyon na bumabalot sa kahabaan ng EDSA.Naawa ako sa sarili ko dahil ako mismo ang lumalanghap ng maduming hangin na nilalabas ng tambucho ng mga kotse niyo. Pangalawa, tila impiyerno ang init ng EDSA kapag hindi ka naka-airconditioned na bus. Pangatlo, maraming naantala sa kanilang pagtratrabaho dahil sa kasikipan na dulot ng iyong kotse. Nakakasawa nang ganito ang nakikita ko, sa araw-araw, bakit ngayon ko lang napansin?

Ako, mas nanaisin ko pang sumakay ng nagsisikipan na bus o jeepney, hindi dahil sa hindi ko kayang bumili pa ng kotse, dahil masnararamdaman ko kung gaano kahirap ang buhay. Mas dama ko ang sarap ng pagbyahe. Nakakakita ako ng iba't ibang uri ng tao at minsan'y nakakausap ko pa. Ayoko nang maging bahagi ng kasikipan ng EDSA, at kung magkakaroon ako ng kotse, gusto ko yung maraming makakasakay, gusto ko yung matibay na kahit pabalik-balik ka ng Antipolo ay hindi masisira, gusto ko yung kotseng hindi gumagamit ng krudo, gusto ko yung walang polusyon na maidudulot sa namamatay nating Inang Kalikasan.

Sa pagtatapos ng walang kwentang article na ito, sana'y naliwanagan kayo kahit papano. Sana'y paggising niyo bukas ay iiwanan niyo na lang ang kotse niyo at susubukan mag-commute. Sana'y hindi nasayang ang mga salita at emosyon na binitawan ko dito. Sana'y tumulong kayo pahilumin ang mga sugat ng ating Inang Kalikasan. Iyon lang. Maraming Salamat.